“Mesele hafıza değildir.
Mesele, insanın varlığını ilk kez kavradığı andan itibaren
hep bildiği bir tehlikenin bilincidir.
Uygarlık sürecinin geri döndürülemez olduğuna inanmanın bir yanılsama olduğunu
anladığı andan itibaren —
ve bu nedenle bu tehlikenin her zaman güncel kalacağını bildiği andan itibaren.
Ve mesele, suçluluk sorusundan bağımsız,
insanın antropolojik özüne kadar uzanan bir utançtır.
Kendini ona bırakmaya izin veren herkesi saran bir utanç.”
— Jan Philipp Reemtsma
toplum bilimci
Kaynak: “Wozu Gedenkstätten?”, Mittelweg 36, Nisan/Mayıs 2004, s. 62
