Hitler við höggmynd af Nietzsche
Spin.de – Forum Politik – Die Wannseekonferenz – „Þýsk málaralist“
Greg
Ef einhver myndi spyrja mig, á kvöldið fyrir „þriðja heimsstríðið“
(því Rússarnir hyggjast með þjóðaratkvæðagreiðslu innlima Krímskaga
í „rússneska heimsveldið“, og á þeirri stundu gildir kjarnorkukennda föðurlandslögmálið …)
ef einhver myndi sem sagt spyrja mig, hvernig ég kom eiginlega að listinni –
sem auðvitað enginn gerir, það er ljóst, því engum finnst það skipta máli
á þessum tíma snyrtilega ræktaðra sjálfhverfra samfélagsmiðlanevrosa –
en látum sem svo í augnablik, að það skipti máli,
að listin skipti máli á þessum tímum –
þá myndi ég segja þessa litlu sögu:
Ákvörðunin að gera listina að starfi mínu
kom eftir tvær dósir af bjór úr „Intershop“,
uppi í koju á ungmennaheimili,
að kvöldi eftir heimsókn í þýska fangabúð,
á námsferð menntaskólans um DDR.
Og kannski hljómar það tilgerðarlega í eyrum nútímans,
en ég held sjálfur núna að ég hafi frá þeim degi
þjáðst af því sem kallað er „áfallastreita“ – í raun fram á þennan dag.
Nú er ég auðvitað orðinn eldri,
og ég geri ráð fyrir að þessi ferð hafi verið krafa bandamanna eftir stríð,
svona í anda þess að þýsk æska skyldi sjá með eigin augum
hvað forfeður hennar höfðu gert.
Kannski er aldrei „rétti aldurinn“ til slíks;
í mínu tilviki hristi þessi heimsókn mig þó úr jafnvægi,
og þannig, að lokum, kom ég að listinni …
Í þeim skilningi að ég varð fyrir þessari sögu á aldri
þegar ég var einmitt að velta fyrir mér
hvað ég ætti að gera við líf mitt eftir stúdentspróf.
Við töluðum í heimspekiforumi um „fílinn í þýska heimspekilega herberginu“,
og á ákveðinn hátt var það þá, og er enn, nokkuð augljóst
að beina spurningunni – hvernig þetta gat gerst – með hliðarrás til
umsóknar í listaháskólann í höfuðborg Þýskalands.
Þó er sú spurning svo stór
að allur hinn stofnanalegi og stigskipaði hluti
hlýtur að virðast hverjum manni algjörlega smávægilegur … ekki satt?
Kannski svona mikið:
Ég tók svo óþolandi viðskiptalegt og íhaldssamt listatímarit
(að nafni PAN, með sjálfsmynd Van Goghs á forsíðu)
og breytti því þannig að það samræmdist aðeins betur
mínu persónulega hugmyndum um þýskt listatímarit – með því að slá aðeins á það með hamri –
og setti það svo í gegnsæjan frystipoka og sendi til Berlínar.
„Hvernig gat þetta gerst?“
Það sem gerðist á árunum míns heimspekinnarnáms við UdK í Berlín
var, eins og á hverjum góðum háskóla,
einfaldlega flutningur allra mikilvægra upplýsinga
um tiltekið fræðasvið frá einni kynslóð til næstu.
Ég hafði í því sambandi mikla heppni með heimspekiprófessorinn minn.
Og hey, fyrirgefðu mér þessa löngu inngangssögu,
en á meðan á þessu námi stóð rakst ég á eitthvað.
Fremur fyrir tilviljun. Það var ekki hluti af opinberu námskeiðunum,
það bara gerðist við lestur — þegar ég las þykkari bækur
þýska heimspekingsins Friedrich Nietzsche.
En ég vil fyrst útskýra aðferðafræði mína stuttlega:
Vildi maður skilja hvað fór í gang í höfðum þessarar bölvuðu kynslóðar,
þá væri kannski skynsamlegt að skoða
hvað lá á borðum heimspekibókabúða
í München eftir fyrri heimsstyrjöldina.
Auðvitað myndi maður þá vinna sig í gegnum allt forritið:
Kant, Hegel, Feuerbach, Marx,
þýsku hugsjónasinnana, efnisfræðingana,
Schelling, Fichte, og líka frumstæðu and-gyðingaspekingana, og svo framvegis.
Heidegger. Adorno.
Svo.
Það sem ég rakst svo allt í einu á í þessu samhengi,
og það sem ég vil nú birta hér,
var eitt nafn.
Og á meðan ég skrifa þetta undrast ég enn og aftur
að enginn virðist hafa tekið eftir þessu,
þótt það standi þarna, augljóst fyrir öllum.
Því nafnið sem ég meina hljómar „gyðinglegt“,
og þegar maður er á leit að sannleikanum
um þýska söguna,
er það ekki nokkuð merkilegt?
Því þegar í bók uppáhaldsheimspekings „foringjans“
ber gyðinglegt nafn („David“) yfirskrift verksins.
Heilt nafnið sem ég á við er „David Strauss“,
og bókin sem um ræðir er fyrsti hluti
Untimely Meditations (Unzeitgemäße Betrachtungen):
Fyrsta rit: „David Strauss, trúmaðurinn og rithöfundurinn“, 1873
(útgefið á árunum 1873 – 1876).
Ég vil þegar hér nefna gagnrýni ritstjórans
á Nietzsche-útgáfu minni (dtv – Deutscher Taschenbuchverlag),
Giorgio Colli:
„… Hans ‚ótímabærni‘ virtist honum sjálfum enn of tímabær.
Sama niðurstaða fæst ef maður skoðar efnið sjálft,
einkum skotmark hans í þessari ritdeilu.
Dæmigert er fyrsta ‚Ótímabæra hugsunin‘: David Strauss,
veikasta verk sem Nietzsche nokkru sinni gaf út,
einmitt vegna þess að það var of samtímalegt.
Hverjum er í dag, eftir heila öld, umhugað um þennan litla borgara?
Hvernig gætum við tekið trú hans alvarlega,
gegn sem Nietzsche beinir ofgnótt eldinganna?“
Mér er nú fullkomlega ljóst á hvaða sviðum umræður um þýska sögu
eftir síðari heimsstyrjöldina hafa alltaf farið fram …
(þ.e. trúarlega eða pólitískt, um kynþáttahatur, and-gyðingahatur,
siðferðislegar umræður, valda- og stjórnarsamskipti o.s.frv.)
Og nú kem ég hér og bendi á að
í bók hins þýska heimspekings Nietzsche,
fyrir minnismerki hans sem Hitler gaf 50.000 ríksmark
úr eigin vasa (samkvæmt Wikipedia),
er gyðinglegt nafn þegar í titlinum?
Hvað vil ég segja með þessu?
Ég held að „kenningin“ mín þyki engum hér þóknanleg.
Ég held jafnvel að þetta allt saman verði ansi hræðilegt …
Því vandamálið sem ég stefni að er allt annars eðlis,
af allt annarri náttúru —
því þetta vandamál, þessi kenning,
er stórfenglega óstórfengleg:
1. lið.) David
Í dag er auðvelt fyrir hvern sem er að slá nafnið „David Strauss“ inn á Google.
Ef við gerum það, sjáum við á Wikipedia að
David Friedrich Strauß (27. janúar 1808 í Ludwigsburg; † 8. febrúar 1874 þar sama staðar)
var þýskur rithöfundur, heimspekingur og lúterskur guðfræðingur.
„Sanni“ David í ritdeilu Nietzsches
var því alls ekki gyðingur –
þó nafnið „David“ gæti gefið það til kynna.
Og ég vil minna á að á tímabilinu
milli útgáfu Ótímabæru hugsananna, fyrri heimsstyrjaldar
og valdatöku nasista var ekkert internet.
Er bók Nietzsches þá alls ekki and-gyðingleg áróðursskrif?
Nei, ég held ekki –
ekki eftir að hafa lesið bókina í fimmtugasta sinn …
En er hægt að lesa hana (ef maður er fífl)
frá upphafi til enda sem „and-gyðinglega árásarbók“?
Ég held því miður:
Já.
2. lið.)
Hvað er þá þessi bók, eiginlega?
Það er góð spurning.
Og svarið gerir þetta mál ekki neitt betra …
En því miður verð ég nú að fara að sofa, kl. 03:06.
Til að vera undirbúinn fyrir fáfróða, pólitíska storminn,
og alla Þjóðverjana með heykvíslarnar sínar.
Því allt sem ég hef skrifað hér
má í raun og veru sannreyna hlutlægt og hlutlaust.
Ég held bara að það sé betra
að bíða örlítið með birtingu annars hluta.
(Afrit af þessum texta er einnig á heimasíðunni minni.
Að sjálfsögðu ókeypis,
því ég vil ekki græða eina einustu krónu á þessari sögu.)
(Auglýsingaborðarnir verða þó áfram –
þeir tengjast öðrum hlutum síðunnar.
Bara ekki smella á þá,
ég er bara of latur til að fjarlægja þá sérstaklega núna.)
Og þeir sem skilja það ekki
geta einfaldlega kvartað hjá SPD, allt í lagi?
A. Lascaux
Málverk